محمد نصير بن جعفر فرصت شيرازى

مقدمهء مصحح 51

آثار عجم ( فارسى )

فرصت و موسيقى ايرانى : فرصت در معرفى موسيقى ايرانى نيز همتى و الا از خود نشان داد و با تأليف كتاب بحور الالحان ، به آوازخوانان ايرانى يارى داد تا اشعارى را متناسب با دستگاهها و گوشه‌هاى موسيقى ايرانى در اختيار داشته باشند . او در مقدمهء اين كتاب ، شرذمه‌اى از اصطلاحات علم موسيقى را تعريف كرد و كيفيت تأليف الحان و ايقاعات را كه انتسابى به وزن شعر است و وزنهاى شعر و اركان آن را براى موسيقى بازگفت و رابطهء عروض را با موسيقى نشان داد و از مقامات دوازده‌گانهء موسيقى ايرانى و نامهاى آن سخن گفت و از گوشه‌ها و تركيبهاى آوازها و آغاز و انجام و فراز و فرودهاى آن و هنگام خواندن هر كدام ، به نحوى مستوفى گفتگو كرد . فرصت از كسانى است كه خيلى زود به ضرورت استفاده از نت در موسيقى ايرانى پى بردند و در نظر داشت كتابى در اين زمينه بنگارد : « . . . اگر نت را كه در اين اوقات در فرنگستان براى آوازهاى خودشان معمول داشته‌اند و اشكالى كشيده‌اند براى تعليم و تعلم ، ما هم براى الحان خودمان از روى دقت نظر مىكشيديم ، شايد متعلم ملتفت مىشد و من خيال دارم اگر مجالى به دست آيد ، اين طريقه را - كه نت باشد - به همان رسم خطوط و نقاط معمولهء اروپا ، در اوراقى بنگارم و ضميمهء درياى كبير مؤلف خود بنمايم . . . « 1 » » سفرهاى فرصت : فرصت به سفر علاقهء فراوان داشت و چه براى تفريح و چه به قصد انجام مأموريتها ، به بخشهاى وسيعى از ايران زمين و عراق و هند سفر كرد و ديده‌ها و شنيده‌ها و خاطرات خود را از اين مسافرتها به رشتهء تحرير كشيد .

--> ( 1 ) . بحور الالحان ، ص 31 . مصحّح اين كتاب مقاله مفصّلى درباره فرصت و موسيقى دارد كه در كتاب « خاك رس » آمده است .